Šta se gleda na nalazu urina
Standardni nalaz urina ima tri dijela. Fizički pregled bilježi boju, bistrinu i koncentraciju. Hemijska analiza radi se test trakom, čija polja mijenjaju boju u dodiru s tvarima koje se traže. Mikroskopski pregled sedimenta gleda ćelije, cilindre, kristale i mikroorganizme. Traka je brz orijentacioni skrining, a mikroskop se u pravilu radi kad traka nešto pokaže.
Uz svaki parametar laboratorija štampa svoj referentni raspon, i on nije univerzalan. MedlinePlus to kaže otvoreno: laboratorije koriste različite metode, pa i različite raspone za normalan nalaz, zdravim ljudima se rezultat ponekad nađe izvan raspona, a rezultat unutar raspona nije garancija zdravlja. Mjerodavan je isključivo raspon otisnut pored vašeg rezultata, i to za metodu kojom je taj rezultat dobijen. Brojevi iz dvije laboratorije se zato ne porede direktno, o čemu opširnije u tekstu o referentnim vrijednostima.
Leukociti
Traka ne broji leukocite nego traži leukocitnu esterazu, enzim iz bijelih krvnih zrnaca; mikroskop ih poslije broji u vidnom polju. Parametar prati upalu u mokraćnom sistemu, ali nije vezan samo za nju. Kod žena leukociti mogu doći iz vaginalnog sekreta ako je uzorak kontaminiran, a lažno negativan rezultat trake opisan je kod uzimanja antibiotika, kod vrlo koncentrisanog urina i uz dodatke vitamina C. Koliko ih je i šta to znači kod vas procjenjuje ljekar uz tegobe, a raspon koji vrijedi je onaj otisnut pored vašeg rezultata. Leukociti u urinu i leukociti u krvnoj slici su dva različita nalaza i ne čitaju se jedan umjesto drugog.
Nitriti
Nitrati iz hrane normalno završe u urinu. Dio bakterija ih pretvara u nitrite, i traka traži baš njih, pa je pozitivno polje trag bakterijske aktivnosti. Test ima dvije poznate slabe tačke. Prvo, tu pretvorbu ne rade sve bakterije, pa infekcija može postojati uz negativan nitrit. Drugo, reakciji treba vrijeme, pa uzorak koji je u mjehuru proveo manje od nekoliko sati često ispadne negativan. Negativan nitrit zato ne isključuje infekciju, a pozitivan sam za sebe ne postavlja dijagnozu.
Proteini
Bubrezi zadržavaju proteine, pa ih u urinu zdrave osobe nema u značajnoj količini. Polje na traci ne razdvaja vrste: mjeri ukupne proteine, uključujući albumin, a albumin se posebno traži tek zasebnom pretragom kad ljekar to zatraži. MedlinePlus izričito navodi da veća količina proteina u jednom uzorku ne mora značiti stanje koje traži liječenje: prolazno ih podignu naporan fizički rad, dehidracija, groznica, stres i trudnoća. Ono što se prati je zadržava li se protein kroz vrijeme, i to se provjerava ponovljenim nalazom, a ne ponovnim čitanjem istog papira. Šta se radi kad se zadrži, tema je nalaza koji prate rad bubrega.
U trudnoći urin ima poseban raspored. NHS ga testira na gotovo svakoj kontroli, jer se tako prate i mokraćna infekcija i preeklampsija, stanje koje Svjetska zdravstvena organizacija opisuje kao povišen pritisak s proteinima u urinu nakon dvadesete sedmice trudnoće. Nalaz urina trudnice zbog toga ne ostaje kod kuće do neke sljedeće prilike nego ide onome ko vodi trudnoću.
Krv, odnosno eritrociti
Polje za krv reaguje na peroksidaznu aktivnost, pa hvata i ono što se okom ne vidi. Hvata i ono što nije iz mokraćnog sistema: menstrualna krv u uzorku je čest razlog pozitivnog polja, zbog čega MedlinePlus traži da se laboratoriji unaprijed kaže ako ste u menstruaciji ili imate hemoroide koji krvare. Vidljiva krv u urinu je zasebna situacija i s njom se ne čeka, o čemu u zadnjoj sekciji.
Bakterije i sediment
Bakterije u sedimentu same po sebi ne znače infekciju. Kontaminiran uzorak ih pokaže gotovo uvijek, a i uredno uzet zna imati poneku, jer se mikroflora ne da potpuno ukloniti. Laboratorija zato u sedimentu gleda i pločaste epitelne ćelije: veći broj tih ćelija je znak da je u uzorak ušlo ono s kože i sluznice. Vrsta bakterije i njena količina se iz sedimenta ne utvrđuju.
Glukoza, ketoni, bilirubin i urobilinogen
Bubrezi vraćaju glukozu iz filtrata nazad u krv sve dok količina ne pređe njihov kapacitet; tek preko tog praga šećer prelazi u urin. Prag nije isti kod svih ljudi i pomjera se, između ostalog, u trudnoći, pa se glukoza u urinu ne koristi kao mjerilo šećera u krvi. Šećer se mjeri u krvi, o čemu tekst o razlici između trenutnog šećera i HbA1c. Ketoni se pojave kad tijelo troši masti umjesto glukoze, što se dešava i kod posta i kod niskokaloričnih dijeta. Bilirubin i urobilinogen ljekar gleda uz jetrene nalaze, ne samostalno.
Specifična težina i pH
Ova dva parametra najviše govore o samom uzorku. Specifična težina pokazuje koliko je urin koncentrisan, a to objašnjava zašto isti čovjek u dva navrata ne mora dobiti isti nalaz. U razrijeđenom uzorku male količine onoga što se traži lakše ostanu ispod praga detekcije; s druge strane, vrlo koncentrisan urin se navodi među razlozima lažno negativnog nitrita i lažno negativnog polja za krv. pH pokazuje kiselost, a najčešći razlog alkalnog urina nije bolest nego star uzorak u kojem su bakterije razgradile ureu. Ta dva podatka ljekaru prvo kažu koliko se ostatku nalaza uopšte može vjerovati.
