Kvadratura je tek početak - račun pravi ono što se ne vidi
Kada se poredi grijanje stana i kuće, prva pomisao je obično kvadratura: kuća je veća, pa je i trošak veći. Ali u praksi, razlika u računu često premašuje čisti odnos površina. Stan od 60 m² u zgradi može imati zimski račun dva do tri puta niži od kuće od 120 m², čak i kada koriste isti tip sistema i isti energent.
Razlog leži u tome koliko toplote objekat gubi. Stan u zgradi gubi toplotu kroz jedan ili dva vanjska zida i prozore. Kuća gubi toplotu kroz sve zidove, krov, pod i mnogo veću površinu stolarije. Ta razlika u gubitku toplote je ono što zapravo oblikuje račun.
Broj vanjskih zidova - najvažniji faktor koji se ne mjeri u metrima
Stan na sredini zgrade može imati samo jedan vanjski zid - onaj sa prozorom prema ulici. Ostali zidovi graniče s drugim stanovima koji se i sami griju, pa je gubitak toplote minimalan. Ugaoni stan ima dva vanjska zida, a prizemni ili potkrovni dodatno gubi toplotu kroz pod ili krov.
U bh. zgradama tu se pravi ogromna razlika između stana koji je "u sredini" i onog koji je ugaoni, prizemni ili na zadnjem spratu. Zajednički zidovi sa grijanim stanovima rade u korist srednjeg stana; čim se izgubi taj efekt, račun skače i bez promjene kvadrature.
Kuća ima četiri vanjska zida, krov i pod prema tlu. Svi ti elementi gube toplotu. Čak i kada je kuća izolovana, ukupna površina kroz koju toplota izlazi je mnogo veća nego kod stana. To je razlog zašto kuća od 120 m² ne troši dvostruko više od stana od 60 m², nego često trostruko ili više.
Praktičan primjer
Stan od 60 m² na drugom spratu zgrade sa jednim vanjskim zidom može zahtijevati 40-60 W po m² za grijanje. Slobodnostojeća kuća od 120 m² bez fasadne izolacije može zahtijevati 100-150 W po m². Ukupna potrebna snaga nije dvostruko veća - nego četiri do pet puta.
Izolacija - isti objekat, dva potpuno različita računa
Stanje izolacije je faktor koji najčešće pravi najveću razliku između dva objekta iste veličine. Kuća sa fasadnom izolacijom od 10-15 cm, zamijenjenim prozorima i izolovanim krovom može imati trošak grijanja upola manji od identične kuće bez ikakve izolacije.
U stanovima je situacija nešto bolja jer zgrada sama po sebi pruža određenu zaštitu, ali stanovi sa starim drvenim prozorima, bez zaptivki i sa tankim vanjskim zidom bez izolacije i dalje gube znatno više toplote nego stanovi u novijim ili obnovljenim zgradama.
Zato nije isto živjeti u "utopljenoj" zgradi sa obnovljenom fasadom i PVC stolarijom i u starijem bloku ili austrougarskoj zgradi bez ozbiljne termičke zaštite. Na papiru oba stana mogu imati 60 m², ali zimski račun ne liči ni približno.
Kritična tačka kod izolacije: prozori i balkonska vrata. To je mjesto gdje toplota najbrže izlazi. Zamjena prozora ili makar ugradnja zaptivki na postojeće prozore daje primjetan efekat čak i bez pune fasadne izolacije.
Visina plafona i zapremina prostora
Starije kuće i stanovi u BiH često imaju plafone visoke 2,80-3,20 m. Novija gradnja uglavnom ima 2,50-2,60 m. Razlika od 30-50 cm na cijeloj kvadraturi povećava zapreminu zraka koja se grije za 10-20%. To znači da sistem mora zagrijati veću masu zraka, a topao zrak se diže prema plafonu, daleko od zone u kojoj borave ljudi.
U kućama s potkrovljem koje nije pravilno izolovano, topao zrak odlazi prema krovu i gubi se kroz neizolovan krovni prostor. To je jedan od razloga zašto starije kuće s potkrovljem imaju izrazito visoke troškove grijanja.
Koliko prostorija se zaista grije - i na koju temperaturu
U praksi, rijetko ko grije cijeli objekat na istu temperaturu. U stanu se najčešće grije dnevna soba i po potrebi spavaća soba. U kući situacija varira mnogo više: neke prostorije se ne griju uopće, hodnici i stepeništa se zagrijavaju samo ostatkom toplote, a kupatila se griju kratko ili nikako.
Ovo utiče na stvarni trošak jer se grijana površina razlikuje od ukupne površine objekta. Kuća od 150 m² u kojoj se redovno grije 80 m² ima drugačiji trošak od kuće iste veličine u kojoj se grije 120 m². Kada se poredi trošak grijanja, korisno je razmišljati u terminima grijane površine, ne ukupne.
Temperatura takođe pravi razliku. Svaki stepen iznad 20 °C povećava potrošnju energije za otprilike 5-7%. Domaćinstvo koje drži 23 °C u dnevnoj sobi troši osjetno više od onog koje drži 20-21 °C.
Okvirno poređenje: isti sistem, različit objekat
Donja tabela daje okvirnu ilustraciju kako isti sistem daje različit mjesečni trošak zavisno od objekta. Brojevi su aproksimativni i zavise od cijene energenta, sezone i lokalnih uslova.
Okvirni mjesečni trošak grijanja - isti sistem, različit objekat
| Sistem | Stan 60 m², dobra izolacija | Stan 60 m², slaba izolacija | Kuća 130 m², dobra izolacija | Kuća 130 m², slaba izolacija |
|---|---|---|---|---|
| Inverter klima | 80-150 KM | 150-280 KM | 200-400 KM | 350-600+ KM |
| Električni radijatori | 150-300 KM | 250-500 KM | 400-700 KM | 600-1.100+ KM |
| Pelet (peć ili kotao) | 100-180 KM | 160-280 KM | 200-400 KM | 350-600 KM |
| Drva (peć ili kotao) | 70-130 KM | 120-220 KM | 150-300 KM | 250-500 KM |
Šta iz ovoga slijedi za izbor sistema
Isti sistem grijanja ne pravi isti račun u stanu i kući zato što ne grije istu vrstu objekta. Prije izbora sistema prvo treba procijeniti koliko objekat gubi, a tek onda gledati pelet, klimu, drva ili toplotnu pumpu.
Ako se pokaže da objekat gubi puno toplote, ulaganje u izolaciju ili barem zamjenu najkritičnijih prozora može smanjiti račun više nego prelazak na drugi energent.