Učitavanje…
Raniji odlazak u penziju u Federaciji BiH određuje iznos koji stiže svakog mjeseca do kraja života. Zakon prijevremenu penziju drži kao prelaznu kategoriju: uslovi se svake kalendarske godine podižu za po šest mjeseci, a iznos se umanjuje za svaki mjesec koji nedostaje do 65. godine.
U Republici Srpskoj te kategorije nema. Ranije se ide kroz redovne uslove, a penzija se ne umanjuje ni za jedan procenat, pa se računica o penalima ne tiče osiguranika koji pravo ostvaruju kod Fonda PIO RS.
Za muškarce u Federaciji zakonska tabela završava se 2026. godinom; od 2027. tog osnova za njih više nema.
Prijevremenu penziju drže dvije odredbe, jedna za muškarce i jedna za žene, a obje rade po istoj logici: svake kalendarske godine i tražena dob i traženi staž rastu za po šest mjeseci. Kad se tabela iscrpi, osnova nestaje.
U 2026. muškarac ranije može ako ima najmanje 64 godine i 6 mjeseci života i 39 godina i 6 mjeseci staža osiguranja. Ženi u istoj godini treba 59 godina i 6 mjeseci života i 34 godine i 6 mjeseci staža. Ženska tabela krenula je pet godina niže i penje se sve do 2036.
Poslije 2026. osnov ostaje samo ženama.
| Godina | Muškarci | Žene |
|---|---|---|
| 2026. | 64,5 godine života i 39,5 godina staža osiguranja | 59,5 godina života i 34,5 godine staža osiguranja |
| 2027. | Osnova više nema, važe redovni uslovi | 60 godina života i 35 godina staža osiguranja |
| 2036. | Osnova više nema | 64,5 godine života i 39,5 godina staža, posljednja godina |
Za muškarce je 2026. posljednja godina
Ko te uslove ne ispuni do kraja 2026. godine, od 2027. u penziju može samo po redovnim uslovima: sa 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, ili sa 40 godina staža osiguranja bez obzira na godine.
Te redovne uslove po entitetima razrađuje poseban članak o starosnoj penziji. Ovdje su bitni samo kao granica prema kojoj se mjeri umanjenje.
Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju Republike Srpske prijevremenu starosnu penziju ne poznaje. Nema odredbe o trajnom procentualnom umanjenju, pa nema ni računa koliko raniji odlazak košta.
Ranije se ipak može. Sa 60 godina života i 40 godina penzijskog staža starosnu penziju ostvaruje svaki osiguranik, a žena i sa 58 godina života i 35 godina staža osiguranja. Obje varijante daju pun iznos.
| Pitanje | Federacija BiH | Republika Srpska |
|---|---|---|
| Postoji li prijevremena penzija | Da, kao prelazna kategorija: muškarci još u 2026, žene do 2036. | Ne, zakon takvu kategoriju ne poznaje |
| Umanjenje iznosa | 0,333333% za svaki mjesec prije 65. godine, odnosno 4% godišnje | Nema umanjenja |
| Traje li umanjenje doživotno | Da, ne prestaje ni kad korisnik navrši 65 godina | Nema umanjenja koje bi trajalo |
| Beneficirani staž snižava granicu najniže do | 45 godina života | 55 godina života |
Brčko distrikt nema vlastiti fond. Osiguranik pravo ostvaruje kod entitetskog fonda kod kojeg je osiguran, pa se na njega primjenjuju pravila tog fonda, s umanjenjem ili bez njega.
Za svaki mjesec koji nedostaje do 65. godine života, iznos ostvarene penzije umanjuje se za 0,333333%, što na godišnjem nivou daje 4%.
Žena koja u 2026. ode s navršenih 59 godina i 6 mjeseci odlazi 66 mjeseci prije 65. godine, pa joj penzija pada za 22%. Muškarac koji iste godine ode sa 64 godine i 6 mjeseci ranije je svega šest mjeseci i gubi 2%. Ista odredba na donjoj granici daje jedanaest puta veće umanjenje.
Ko ode tri godine ranije, prima 12% manju penziju i u sedamdesetoj i u osamdesetoj godini.
Penali ne prestaju kad napunite 65 godina
Umanjenje se ne briše kad korisnik napuni redovnu starosnu granicu. Federalni zakon takvu odredbu nema: procenat se ugrađuje u iznos ostvarene penzije i tu ostaje do kraja isplate.
Gornja granica umanjenja od oko 20 posto i uslov od 40 godina staža uz 60 godina života pripadaju srbijanskom sistemu i u Federaciji ne važe. Federalni zakon procentualni maksimum ne postavlja; jedina granica je najranija dob u kojoj se uopšte može otići.
Umanjenje je vezano isključivo za dvije odredbe o prijevremenoj penziji, pa ostali osnovi ranijeg odlaska daju pun iznos. Prvi je dug staž: ko navrši 40 godina staža osiguranja, u penziju može bilo kada, bez obzira na godine života. Osoba koja je počela raditi sa 19 godina pun iznos tako ostvaruje već u 59. godini.
Drugi je beneficirani staž, staž osiguranja koji se računa s uvećanim trajanjem, za rad na naročito teškim, opasnim i po zdravlje štetnim radnim mjestima i za poslove koji se poslije određenih godina života ne mogu uspješno obavljati. Uvećanje u Federaciji ide najviše do 50%, pa se dvanaest mjeseci rada može računati kao osamnaest, a za to se plaća uvećani doprinos.
Efekat nije penzija s penalima nego niža starosna granica: ona se snižava za ukupno uvećanje staža, u Federaciji najniže do 45 godina života, u Republici Srpskoj do 55. Policija, vojska i rudarstvo su tipični primjeri, ali radna mjesta i stepene uvećanja utvrđuju posebni propisi, pa je presudno šta je upisano u evidenciju staža, a ne naziv posla.
Treći osnov pogađa uži krug. Osiguraniku sa 40 godina penzijskog staža granica od 65 godina snižava se za priznati posebni staž u dvostrukom trajanju, ali ne ispod 58 godina života, i ni tu umanjenja nema. Federacija ima i poseban zakon o prijevremenom povoljnijem penzionisanju branilaca, koji radi izvan opšteg režima.
Zakon je odluku postavio kao razmjenu: mjesec ranijeg odlaska skida 0,333333% doživotno, a mjesec rada poslije 65. godine dodaje 0,166666%, dakle 2% godišnje. Dodatne godine rada nose i nove lične bodove, jer iznos zavisi od plata i dužine staža; taj račun razrađuje poseban članak o obračunu penzije.
Raniji odlazak donosi godine primanja koje druga opcija nema, ali se ta prednost svakog mjeseca troši na razliku u iznosu. Kad se stigne do dobi u kojoj bi puna penzija ionako počela, prednost prestaje rasti, a razlika ostaje do kraja.
Pored računice, na odluku utiču i okolnosti koje vrijedi provjeriti prije nego što se odredi datum.
I plan da se radi duže ima ograničenje: ugovor o radu u Federaciji prestaje kad radnik navrši 65 godina života i 15 godina staža osiguranja, odnosno 40 godina staža osiguranja, osim ako se poslodavac i radnik ne dogovore drukčije. Ko računa na uvećanje za rad poslije 65. godine, taj dogovor treba imati na papiru.
Uslovi i procenti navedeni ovdje važe u avgustu 2026. i mijenjaju se izmjenama zakona, pa prije potpisivanja sporazuma o prestanku radnog odnosa tražite od nadležne službe fonda da vam pisanim putem potvrdi uslove i broj mjeseci umanjenja za vaš datum.
Do izmjena iz 2024. korisnik starosne penzije u Federaciji nije mogao istovremeno raditi i primati penziju. Odredba o obustavi isplate brisana je nakon presude Ustavnog suda Federacije BiH, pa i korisnik prijevremene starosne penzije danas može raditi bez obustave; kod invalidskih i porodičnih penzija obustava je ostala. U Republici Srpskoj se starosna penzija zbog zaposlenja ne obustavlja još od odluke Ustavnog suda RS iz 2023. godine, a oblike angažmana razrađuje poseban članak o radu u penziji.
Kraći staž utiče i na najnižu penziju. Od 1. januara 2026. ona je u Federaciji stepenovana prema dužini staža, a zajamčeni iznos pripada samo korisnicima sa 40 i više godina staža osiguranja. Raniji odlazak s kraćim stažom tako nosi i slabiju zaštitu ako iznos ispadne nizak; stepeni su obrađeni u članku o obračunu penzije.
Ko iza korisnika prijevremene penzije ima pravo na porodičnu penziju, u kojem procentu i pod kojim uslovima, obrađuje poseban članak o porodičnoj penziji.
Firma ukida radno mjesto osobi kojoj do 40 godina staža osiguranja nedostaje godinu i po. Ako osoba ispunjava uslove za prijevremenu penziju, ona nosi umanjenje za svaki mjesec do 65. godine, a čekanje donosi pun iznos po osnovu dugog staža. Između to dvoje stoji pitanje čime se pokriva tih osamnaest mjeseci i teče li staž dalje. Razmak zna skratiti i nepovezan period u evidenciji, a taj postupak obrađuje članak o provjeri staža.
Radnik svoj posao više ne može obavljati, a vještačenje ne utvrđuje gubitak radne sposobnosti koji vodi invalidskoj penziji. Ako ispunjava uslove za prijevremenu, ona ostaje jedini brz izlaz, a cijena je doživotno manji iznos. Ocjenu radne sposobnosti obrađuje poseban članak o invalidskoj penziji, i taj put ima smisla iscrpiti prije nego što se pristane na umanjenje.
Ko uslove ispunjava, a još radi, bira mjesec. Svaka odgoda smanjuje umanjenje za 0,333333% mjesečno, a rad poslije 65. godine ga pretvara u uvećanje. Za ženu koja u 2026. ispunjava donju granicu, odlazak tri godine kasnije znači dvanaest procentnih poena manje umanjenje i tri godine više uplaćenih doprinosa.
