Uloga i oštećenje barijere kože
Najgornji sloj kože zadržava vodu i sprečava prodor iritansa, hemikalija i mikroorganizama. Dok obavlja obje funkcije, koža podnosi gotovo sve što joj se nanese, pa se o barijeri i ne razmišlja.
Učitavanje…
Učitavanje…
Najgornji sloj kože zadržava vodu i sprečava prodor iritansa, hemikalija i mikroorganizama. Dok obavlja obje funkcije, koža podnosi gotovo sve što joj se nanese, pa se o barijeri i ne razmišlja.
Popuštanje se najprije vidi kao promjena ponašanja kože. Krema koja je godinama bila svakodnevna počne peći, lice zateže već dok se briše peškirom, a crvenilo se vraća bez povoda. Oštećena barijera je stanje koje se javlja na masnoj, suhoj i normalnoj koži i mijenja se kroz sedmice. Sam tip kože mijenja se sporije i oštećenje barijere ne predstavlja zaseban tip.
Najveći problem nastaje kada zbog pečenja kože posegnete za dodatnim proizvodom, kao što su jača krema, umirujući serum, maska ili još jedan proizvod koji obećava obnovu. Barijera je, međutim, u većini slučajeva popustila od viška. Zato u oporavku prvo treba smanjiti broj proizvoda, pa tek onda razmatrati dodavanje novih.
Nijedan pojedinačan znak ne dokazuje oštećenje barijere. Jednokratno zatezanje lica poslije pranja najčešće se javlja zbog zime. Na oštećenje upućuje nekoliko znakova zajedno, na koži koja se donedavno ponašala drukčije. Osjećaj pri tome govori više od izgleda, jer se peckanje javi prije nego što se u ogledalu bilo šta vidi.
Pregled povezuje znakove s njihovim uobičajenim značenjem i prvim postupkom. U ovoj fazi gotovo nikad ne treba početi kupovinom proizvoda.
| Znak | Šta obično stoji iza njega | Prvi potez |
|---|---|---|
| Proizvod koji je godinama odgovarao odjednom peče | koža je postala reaktivnija, a formula se najčešće nije promijenila | pauzirati aktive prije nego što se mijenja krema |
| Zatezanje odmah nakon pranja | čistač je prejak ili se lice pere prečesto | blaži čistač, mlaka voda i pranje najviše dva puta dnevno |
| Crvenilo koje se vraća i bez novog proizvoda | iritacija koja se nije stigla povući između dva nanošenja | skratiti rutinu i zapisivati šta je bilo na licu |
| Ljuštenje na licu koje istovremeno sjaji | manjak vode u površini kože, ne nužno suh tip | humektans, pa krema preko njega |
| SPF koji je do juče bio u redu odjednom peče | koža je reaktivnija, a SPF je samo posljednji sloj koji to otkrije | pojednostaviti podlogu prije nego što se mijenja SPF |
| Peče na obrazima, a na T-zoni ne | obrazi na istom licu znaju biti suši i reaktivniji | bogatija krema samo na obraze, bez prepravke cijele rutine |
| Svrab, otok, plikovi ili osip koji se širi | moguća alergijska reakcija ili dermatitis | prekinuti proizvod i tražiti pregled |
Dvije situacije se posebno često pogrešno procijene. Lice koje se ljušti i sjaji obično je dehidrirano, bez obzira na tip kože. U pravilu nije suho po tipu i jača mast tu ne pomaže. Kad se dehidriranost poklopi s masnom kožom, lice zna i sijati i zatezati istovremeno, pa se rutina slaže drugačije nego za suhu kožu.
Crvenilo koje se drži sedmicama, sitne bubuljice oko usta ili nosa i nadražene oči upućuju na zasebna kožna stanja koja procjenjuje ljekar. Ti znakovi ne upućuju na preagresivnu njegu.
Barijeru rijetko ošteti jedan proizvod. Češći uzrok je kombinacija postupaka i uslova: prejak čistač svaku večer, piling u međuvremenu, novi aktiv uveden iste sedmice i grijanje koje isuši zrak u stanu. Pojedinačno ih koža najčešće podnosi, ali njihovu kombinaciju u istom mjesecu ne podnosi.
Kod većine kožnih problema dodaje se proizvod, dok kod oštećene barijere treba smanjiti njihov broj, što je često teško prihvatiti. Dok koža reaguje na osnovnu njegu, teško je procijeniti svaki novi proizvod. Ako pet stvari dodiruje lice, peckanje ne pokazuje koja od njih smeta.
Zato se broj proizvoda privremeno smanjuje dok ne ostanu dvije stvari koje koža sigurno podnosi. Proizvodi se ne izbacuju svi niti zauvijek. Prvo se uklanja ono što aktivno mijenja kožu, zatim ono što je mehanički nadražuje, pa ono što često izaziva reakciju.
| Šta ide na pauzu | Zašto | Kada se razmatra povratak |
|---|---|---|
| Retinol i drugi retinoidi | na suhoj i nadraženoj koži se preporučuje prekid, jer pojačavaju suhoću i ljuštenje | kad neutralna krema više ne peče nekoliko dana zaredom |
| AHA i BHA kiseline | eksfolijacija na već iritiranoj koži produžava crvenilo | postepeno, i samo jedan aktiv u datom trenutku |
| Vitamin C i ostali aktivni serumi | dok se ne zna šta smeta, svaki dodatni sloj otežava zaključak | kad kratka rutina prođe nekoliko dana bez reakcije |
| Mehanički pilinzi, četkice i rukavice | trljanje nadražuje kožu i bez ijednog aktivnog sastojka | kod kože koja se lako iritira, najbolje nikako |
| Alkoholni toneri i mirisni proizvodi | miris je jedan od najčešćih uzroka kontaktnog dermatitisa | kad se koža smiri, i to uz probu na maloj površini |
| Maske koje se do kraja osuše i zategnu lice | dodatno zatezanje na koži koja već zateže ne rješava ništa | kad zatezanje nakon pranja prestane |
Praćenje reakcija uz manje proizvoda
Smanjenjem rutine na dva proizvoda privremeno se olakšava praćenje reakcije. Tada je jasno da je reakciju izazvao treći, tek dodani proizvod. S pet proizvoda to je nemoguće utvrditi.
Rutina se namjerno svodi na nekoliko proizvoda. Ujutro se koristi voda ili vrlo blag čistač, jedna krema bez mirisa, pa SPF koji lice podnosi. Navečer blag čistač i ista krema. To je cijela rutina i takva ostaje dok koža ne prestane reagovati.
Pri izboru kreme u ovoj fazi pratite koliko dana je koža podnosi bez reakcije. Broj sastojaka nije mjerilo za izbor. Glicerin, hijaluronska kiselina i urea vežu vodu. Ceramidi, skvalan i masne kiseline popunjavaju površinu i čine je mekšom. Dimetikon i petrolatum prave sloj kroz koji voda sporije izlazi, a petrolatum je u toj grupi najefikasniji. Nijedan od tih sastojaka ne garantuje podnošljivost, jer ista formula može odgovarati jednoj koži i peći drugoj.
Koža se smiruje kad okidač nestane, a trajanje oporavka zavisi od toga šta ju je oštetilo i koliko dugo je trajalo. Unaprijed određen rok ne postoji. Napredak se prati tokom sedmica i ne treba ga očekivati za nekoliko dana.
Zato je korisnije pratiti znakove nego brojati dane. Čistač više ne ostavlja zategnutost. Krema se nanese bez peckanja. Crvenilo poslije nanošenja splasne za nekoliko minuta, a ljuštenja nema. Kad se to ponovi nekoliko dana zaredom, rutina je spremna za jedan jedini dodatak.
Ako poslije nekoliko sedmica minimalne rutine nema nikakvog pomaka, problem najvjerovatnije nije u proizvodima.
Peckanje na sve što se nanese na lice nije specifičan simptom. Isti opis daju i ljudi s rozaceom, ekcemom, perioralnim dermatitisom i kontaktnom alergijom. Razlika je u onome što ide uz peckanje, pa se isplati pogledati šta se još dešava na koži.
Sljedeći simptomi pomažu pri odluci o pregledu. Kod svih ovih stanja njega može ublažiti ili pogoršati sliku, ali dijagnozu i terapiju određuje ljekar.
| Stanje | Šta ide uz peckanje | Zašto promjena kreme nije rješenje |
|---|---|---|
| Rozacea | crvenilo po sredini lica koje dolazi i prolazi pa se s vremenom zadrži, vidljive proširene kapilare, bubuljice slične aknama, peckanje i na samu vodu, nadražene i suhe oči | stanje ima svoje okidače i terapiju koju propisuje ljekar; kozmetika služi kao prateća mjera i ne može biti glavna |
| Perioralni dermatitis | sitne bubuljice i gnojne tačkice oko usta, nosa ili očiju, uz zatezanje i svrab, a koža oko njih suha i ljuskava | najčešće je povezan s kortikosteroidima; nastavak njege koja ga je izazvala održava simptome |
| Ekcem, odnosno atopijski dermatitis | jak svrab, suha i ispucala koža, ljuskavost ili zadebljanja, ponekad plikovi i krvarenje | traži ljekarsku procjenu, posebno kad ni redovno mazanje emolijensom ne pomaže |
| Kontaktni dermatitis | osip, otok, plikovi i jak svrab; kod alergijskog oblika osip zna doći tek satima ili danima nakon dodira | dok se ne zna na šta koža reaguje, svaka nova krema je pogađanje; uzrok se traži epikutanim testom |
Kortikosteroidna krema na licu
Kortikosteroidne kreme su lijek i o njima odlučuje ljekar. Na licu su najčešća poveznica s perioralnim dermatitisom, i to bez obzira na to jesu li nanesene na kožu, udahnute ili primljene kroz nos. Ako se takva krema prekine, koža zna prvo izgledati gore. Vraćanje kreme na svoju ruku tada nije rješenje.
Razlikovanje početnog pogoršanja, iritacije i alergije ima svoj vodič, ali nijedan tekst ne zamjenjuje pregled kad reakcija jača ili se širi. Kod sljedećih znakova treba otići ljekaru i prekinuti isprobavanje novih proizvoda:
Najskuplja greška je vraćanje cijele rutine čim koža prestane peći, istim tempom koji je doveo do oštećenja. Proizvodi se moraju vraćati sporije nego prvi put jer se radi o istoj koži koja ih ranije nije podnijela.
Datum kad je proizvod vraćen i kratka bilješka o koži naredna tri dana razdvajaju proizvod koji stvarno smeta od kože koja je zategla zbog grijanja, vjetra ili preskočene kreme.
U apotekama i drogerijama kod nas stoji cijeli red proizvoda s oznakama za osjetljivu kožu, za obnovu barijere i s natpisom cica. Ono što piše na prednjoj strani ne govori šta je u proizvodu. To se vidi na INCI listi, a ni ona ne otkriva koliko čega ima.
Za oporavak je korisniji jedan blag čistač i jedna krema koju koža podnosi nego cijela linija kupljena odjednom. Ako je budžet ograničen, prvo se mijenja čistač koji zateže, pa krema koja peče. Serumi, toneri i maske dolaze poslije, ako uopšte. U ovoj fazi potrebno je kupiti malo proizvoda.
| Tražite | Zašto | Izbjegavajte dok koža peče |
|---|---|---|
| Blag čistač bez alkohola | alkohol i abrazivne čestice dodatno nadražuju kožu | čistače s piling česticama i osjećaj potpune odmašćenosti nakon pranja |
| Kremu s oznakom fragrance free | miris je jedan od najčešćih uzroka kontaktnog dermatitisa | mirisne maske i tonike, i oznaku unscented kao zamjenu |
| SPF koji već podnosite | zaštita se zbog oporavka ne prekida | isprobavanje novog SPF-a usred faze u kojoj sve peče |
| Manje pakovanje ili uzorak | test je jeftiniji, a gubitak manji ako formula ne odgovara | kupovinu cijele linije odjednom |
Račun sačuvajte dok ne vidite kako koža reaguje. Ako peče gotovo svaki proizvod, prekinite traženje novog proizvoda. Zapišite šta je bilo na licu i kada, fotografišite reakciju i idite na pregled, naročito ako su prisutni otok, plikovi ili jak svrab.
Objašnjava blago pranje lica: neabrazivan čistač bez alkohola, mlaka voda, prsti umjesto grubog trljanja i pranje do dva puta dnevno ili nakon znojenja.
Daje postupak kućnog testiranja novog proizvoda na maloj površini dva puta dnevno tokom 7 do 10 dana prije nanošenja na lice.
Navodi simptome kontaktnog dermatitisa, uključujući jak svrab, osip, otok, pečenje, suhu ispucalu kožu i plikove.
Praktičan pregled kontaktnog dermatitisa: razlika između iritansa i alergena, koliko brzo se simptomi javljaju nakon izlaganja i kada se ide ljekaru.
Stručni pregled funkcije kožne barijere: kako lipidni sloj drži vodu u koži i istovremeno je štiti od mehaničkih, hemijskih i mikrobnih uticaja.
Rutina za suhu i nadraženu kožu korak po korak: dužina i temperatura tuširanja, blag čistač bez mirisa, nanošenje kreme na još vlažnu kožu i spisak onoga što se privremeno izbacuje.
Kada i kako se piling radi kod kuće, zašto se ne radi na ranicama i opečenoj koži, i po čemu se prepozna pretjerana eksfolijacija.
Zašto je miris čest uzrok osipa i šta stvarno znače oznake fragrance free i unscented na pakovanju.
Spisak čestih iritansa i alergena, objašnjenje zašto alergijski osip zna doći tek satima ili danima kasnije, i kako epikutani test pokazuje na šta koža reaguje.
Klinički opis perioralnog dermatitisa, s okidačima i objašnjenjem zašto se kod ovog stanja privremeno sklanjaju svi proizvodi s lica.
Znakovi rozacee, uključujući pečenje pri nanošenju bilo čega na lice, vidljive krvne sudove i očne simptome.
Šta rozacea jeste, koji su uobičajeni okidači i kada se javlja ljekaru; navodi i očne simptome zbog kojih se traži hitan pregled.
Simptomi atopijskog ekcema, svakodnevna njega emolijensima i znakovi infekcije zbog kojih se traži hitna pomoć.
Pregled hidratantnih sastojaka po grupama, od humektansa do okluziva, s objašnjenjem zašto humektans bez kreme preko sebe zna pogoršati suhoću.