Učitavanje…
Mali preduzetnik nije posebna vrsta firme. To je režim poreza na dohodak iz Zakona o porezu na dohodak Republike Srpske u kojem se porez računa kao 2% ukupnog prihoda, umjesto redovnih 10% na razliku prihoda i rashoda. Registracija preduzetnika ostaje ista, doprinosi ostaju isti, fiskalizacija ostaje ista. Mijenja se samo kako se računa porez i koliko se papira vodi.
Od 1. januara 2025. prag prihoda za taj status je 100.000 KM godišnje, dvostruko više nego ranije, pa u režim sada stane i posao koji nije baš mali. Time je postalo važnije znati gdje se 2% na prihod prestaje isplaćivati. Ako posao preraste prag ili počne tražiti složeniju evidenciju, treba se vratiti na odluku preduzetnik ili d.o.o. u RS, a prije prve prodaje provjeriti i fiskalizaciju u RS.
Uslove propisuje član 21. Zakona o porezu na dohodak RS i svi moraju biti ispunjeni tokom cijele poreske godine, ne samo na dan podnošenja zahtjeva. Lista je kratka, ali svaka stavka ima detalj koji ljudi previde.
Detalj kod praga: u prihod se po članu 21. stav 2. računa i prihod povezanih lica koja obavljaju istu djelatnost, a to su supružnik, djeca, roditelji, braća i sestre koji žive u istom domaćinstvu. Dvije frizerske radnje u porodici, svaka sa 60.000 KM prometa, ne prolaze kao dva mala preduzetnika.
Zakon u članu 14. izdvaja samostalna zanimanja i ona su iz statusa isključena bez obzira na prihod. To su advokati, notari, zdravstveni radnici, veterinari, turistički vodiči, inženjeri, arhitekti, istraživači, naučnici, pronalazači, stečajni upravnici, tumači, vještaci, novinari, umjetnici, sportisti i brokeri. Isključene su i računovodstvene, knjigovodstvene i revizorske djelatnosti, poresko savjetovanje, savjetovanje u poslovanju i upravljanju, te reklamiranje, oglašavanje i istraživanje tržišta.
U praksi to znači da konsultant ili marketinška agencija registrovani kao preduzetnik plaćaju redovnih 10% na dohodak čak i uz promet od 20.000 KM. Serviser, frizer, prevoznik, trgovac ili programer, naprotiv, ulaze u režim ako ispunjavaju ostale uslove. Ko nije siguran u koju grupu spada njegova šifra djelatnosti, to treba raščistiti s Poreskom upravom prije zahtjeva, jer pogrešno stečen status povlači opoziv i obračun za cijelu godinu.
Porez je 2% na ukupno naplaćeni prihod, bez odbitka ijednog troška (član 23). Godišnji iznos ne može biti manji od 1.200 KM, a za one čiji prihod u godini ne pređe 50.000 KM donja granica je 600 KM (član 23a). Ta dva minimuma su ono što režim čini skupim pri niskom prometu: 600 KM odgovara prihodu od 30.000 KM, a 1.200 KM prihodu od 60.000 KM. Ispod tih iznosa efektivna stopa je veća od 2%.
Plaća se mjesečno. Do 10. u mjesecu za prethodni mjesec podnosi se Obrazac 1007, poreska prijava za malog preduzetnika, s naplaćenim prihodom iz knjige prometa i obračunatih 2%, i u istom roku se porez uplaćuje (čl. 24 i 24a). Tako plaćeni porez je konačan: prihod malog preduzetnika ne ulazi u godišnju prijavu poreza na dohodak (Obrazac 1004) i ne sabira se s drugim dohocima. Konačna godišnja prijava na Obrascu 1007 podnosi se samo kad mjesečne prijave nisu redovno podnošene ili kad je zbir plaćenog poreza ostao ispod godišnjeg minimuma, pa se razlika doplaćuje. Rok za tu godišnju prijavu je 31. mart naredne godine.
Pregled ispod pokazuje koliko porez iznosi na nekoliko nivoa prihoda, računato po članu 23. i 23a.
| Godišnji prihod | 2% prihoda | Porez koji se plaća | Efektivna stopa |
|---|---|---|---|
| 20.000 KM | 400 KM | 600 KM | 3,0% |
| 30.000 KM | 600 KM | 600 KM | 2,0% |
| 45.000 KM | 900 KM | 900 KM | 2,0% |
| 52.000 KM | 1.040 KM | 1.200 KM | 2,3% |
| 60.000 KM | 1.200 KM | 1.200 KM | 2,0% |
| 95.000 KM | 1.900 KM | 1.900 KM | 2,0% |
Obratite pažnju na skok između 50.000 i 60.000 KM: ko naplati 52.000 KM plaća 1.200 KM, isto koliko i onaj sa 60.000 KM. Prelazak preko 50.000 KM za nekoliko stotina maraka zato košta više nego što donese.
Evidencija je svedena na knjigu prometa (član 27. stav 3). Nema knjige prihoda i rashoda, popisne liste ni evidencije potraživanja, pa je i računovodstvo jeftinije. Naličje je da se troškovi nigdje poreski ne priznaju, a gubitak se ne može prenositi u naredne godine.
Status se ne dobija automatski. Traži se zahtjevom na Obrascu 1011, koji se Poreskoj upravi RS podnosi elektronski preko portala ili lično u područnoj jedinici, uz dokaze da su uslovi iz člana 21. ispunjeni. Rokovi iz člana 25. su kruti i ne produžavaju se.
| Situacija | Rok za Obrazac 1011 | Posljedica |
|---|---|---|
| Preduzetnik koji tek počinje | 30 dana od dana početka obavljanja djelatnosti | Status važi od početka rada u toj godini |
| Preduzetnik koji već radi po redovnom režimu | Do 31. januara godine na koju se status odnosi | Status važi za cijelu tu godinu |
| Propušten rok | Nema naknadnog roka | Cijela godina po 10% na dohodak, novi pokušaj sljedećeg januara |
Za novog preduzetnika tih 30 dana teče paralelno s ostalim prvim prijavama nakon registracije preduzetnika u RS, pa se najlakše propusti. Ko ga propusti, a posao mu je mali i uredan, do kraja godine plaća razliku prema stopi od 2%: pri dohotku od 30.000 KM to je 3.000 KM poreza umjesto nekoliko stotina maraka.
Status se traži za svaku godinu posebno: Poreska uprava svakog januara otvara podnošenje zahtjeva za tekuću godinu, pa i ko je status imao prošle godine ponovo podnosi Obrazac 1011 do 31. januara. Ko želi izaći iz režima svojom voljom, o tome obavještava Poresku upravu, s istim posljedicama kao i kod gubitka uslova.
Alternativa je redovni režim: 10% na razliku prihoda i priznatih rashoda (čl. 4 i 15), uz knjigu prihoda i rashoda, mjesečne akontacije do 10. u mjesecu i godišnju prijavu do 31. marta. Poređenje nije komplikovano ako se zapamti jedan broj. Dva posto prihoda jednako je deset posto razlike onda kad rashodi čine 80% prihoda. Ispod toga je mali preduzetnik jeftiniji, iznad toga redovni režim.
Primjeri u tabeli koriste tu formulu bez doprinosa u rashodima. Doprinose preduzetnik plaća jednako u oba režima, ali ih u redovnom režimu može odbiti kao trošak, što osnovicu dodatno smanjuje za oko 6.100 KM godišnje i granicu isplativosti pomjera malo u korist redovnog režima.
| Primjer | Mali preduzetnik (2%) | Redovno (10% na dohodak) | Jeftinije |
|---|---|---|---|
| Serviser, 35.000 KM prihoda, 5.000 KM troškova | 700 KM | 3.000 KM | Mali preduzetnik |
| Digitalna usluga, 20.000 KM prihoda, 2.000 KM troškova | 600 KM (minimum) | 1.800 KM | Mali preduzetnik |
| Trgovina, 85.000 KM prihoda, 60.000 KM troškova robe | 1.700 KM | 2.500 KM | Mali preduzetnik, ali tijesno |
| Preprodaja, 90.000 KM prihoda, 80.000 KM troškova | 1.800 KM | 1.000 KM | Redovni režim |
| Sezonski posao, 20.000 KM prihoda, 15.000 KM troškova | 600 KM (minimum) | 500 KM | Redovni režim |
Iz tabele se vidi pravilo koje vrijedi u većini slučajeva: usluge koje žive od rada jedne osobe, s malo materijala i bez podizvođača, u režimu malog preduzetnika plaćaju nekoliko puta manje poreza. Trgovina s niskom maržom, posao s mnogo goriva i materijala ili usluga gdje veći dio naplate odlazi saradnicima lako pređu granicu od 80% i tada 2% na promet postaje skuplje od 10% na zaradu.
Druga zamka je suprotna: minimum. Ko očekuje prihod ispod 30.000 KM plaća 600 KM kakva god mu zarada bila, a ko je tek preko 50.000 KM plaća 1.200 KM. Pri maloj razlici prihoda i rashoda redovnih 10% može ispasti manje od tog fiksnog iznosa, kao u posljednjem primjeru.
Najčešća greška u računici je pretpostavka da 2% pokriva sve. Ne pokriva. Tri obaveze idu uz svakog preduzetnika bez obzira na poreski režim i u planu troškova su obično veće od samog poreza.
| Obaveza | Kako se odnosi prema statusu |
|---|---|
| Doprinosi | Plaćaju se mjesečno na osnovicu od najmanje 70% prosječne bruto plate u RS; za 2026. to je osnovica od 1.644,30 KM i oko 509,73 KM mjesečno, odnosno oko 6.117 KM godišnje. Status malog preduzetnika na to ne utiče. |
| PDV | Prag za obaveznu registraciju na nivou BiH je 100.000 KM oporezivog prometa u godini. Ko uđe u PDV sistem, dobrovoljno ili po prisili, tog trenutka gubi i uslov za malog preduzetnika. |
| Fiskalizacija | Obaveza evidentiranja prometa preko elektronskog fiskalnog uređaja zavisi od djelatnosti i načina prodaje, ne od poreskog statusa. Mali preduzetnik koji prodaje krajnjim kupcima fiskalizuje isto kao i svaki drugi. |
Konkretno: mali preduzetnik sa 40.000 KM prihoda u 2026. godini plati 800 KM poreza i oko 6.100 KM doprinosa. Doprinosi su, dakle, nekoliko puta veća stavka, pa se prije registracije računa ukupan teret, a ne samo stopa. PoreÄenja radi, obrtnik u Federaciji ima drugačiji sistem doprinosa, a ko radi bez registracije u RS prijavljuje prihod kao fizičko lice po stopi od 13%, bez prava na ovaj režim.
PDV prag i prag malog preduzetnika su isti iznos, ali se ne računaju isto. PDV gleda oporezivi promet po pravilima Zakona o PDV-u i vodi se kod Uprave za indirektno oporezivanje, a status malog preduzetnika gleda ukupan prihod u kalendarskoj godini uključujući povezana lica. Ko se približi jednom pragu, približio se i drugom, pa se na 85.000 KM prometa već planira izlazak iz oba režima odjednom.
Status se po članu 26. opoziva čim se bilo koji uslov prestane ispunjavati u bilo kojem dijelu godine: prihod pređe 100.000 KM, zaposli se četvrti radnik, uđe se u PDV, u posao uđe ortak ili investitor. Isto važi kad preduzetnik sam odustane od režima.
Posljedice su tri i sve pogađaju cijelu godinu, ne samo mjesece poslije prekoračenja. Prvo, za godinu opoziva podnosi se godišnja poreska prijava i porez se računa po redovnom režimu, 10% na razliku prihoda i rashoda, a od toga se odbija ono što je već plaćeno po 2%. Drugo, ta razlika se računa na osnovu rashoda koje mali preduzetnik nije morao evidentirati, pa ko nije čuvao račune za troškove ostaje s osnovicom bližom punom prihodu. Treće, novi zahtjev za status nije moguć tri godine od godine opoziva.
Zato je preskakanje praga za nekoliko hiljada maraka najskuplji ishod koji ovaj režim poznaje. Na 104.000 KM prihoda s 30.000 KM dokumentovanih troškova porez za tu godinu je 7.400 KM umjesto 2.080 KM, a naredne tri godine se plaća po redovnom režimu. Ko vidi da ide prema pragu, bira između dvije čiste opcije: zadrži promet ispod 100.000 KM ili svjesno pređe u redovni režim, odnosno u d.o.o., i od početka godine vodi punu evidenciju.
Veći jednokratni ugovor testira se prije potpisa: zbroji se naplaćeno do tog dana, vrijednost ugovora i očekivana naplata do kraja godine. Ako zbir prelazi 100.000 KM, ugovor se ili prenosi u narednu godinu ili se prelazak u drugi režim planira prije nego što uplata legne.
Pojednostavljen režim ne znači poslovanje bez brojki. Knjiga prometa je zakonski minimum, ali ona sama ne štiti od dvije stvari koje najčešće pođu po zlu: prag se primijeti tek u decembru, a troškovi se ne prate jer se poreski ne priznaju.
Odluka se svodi na četiri provjere, tim redom. Prvo, da li je djelatnost preduzetnička, a ne samostalno zanimanje iz člana 14. Drugo, da li su troškovi ispod 80% prihoda; ako jesu, 2% je jeftinije od 10%. Treće, da li očekivani prihod staje ispod 100.000 KM i s rezervom, računajući i povezana lica. Četvrto, da li se rok za Obrazac 1011 stiže: 30 dana od početka rada, odnosno 31. januar.
Ko prođe sve četiri, uz doprinose od oko 510 KM mjesečno plaća porez od nekoliko stotina do najviše 2.000 KM godišnje i vodi samo knjigu prometa. Ko padne na drugoj ili trećoj provjeri, bolje prolazi u redovnom režimu ili, ako posao traži partnera i ulaganje, kao d.o.o. Sredine nema: status se ili ispunjava cijelu godinu ili se za cijelu godinu gubi.
Obrasci, obavještenja Poreske uprave RS i tekst zakona na kojima se zasniva ovaj vodič.
Obavještenje Poreske uprave RS o zahtjevu za status nakon podizanja praga na 100.000 KM.
Mjesečna i godišnja prijava malog preduzetnika: naplaćeni prihod iz knjige prometa, obračun 2% i minimalni porez.
Stranica Poreske uprave RS za preduzetnike, s poreskim kalendarom, elektronskim uslugama i pitanjima i odgovorima.
Objava o Obrascu 1011 usklađenom s izmjenama zakona i o elektronskom podnošenju zahtjeva.
Preuzimanje obrazaca 1011 (zahtjev za status), 1007 (prijava malog preduzetnika), 1004 i 1006 (godišnja prijava u redovnom režimu).
Tekst zakona s članovima 14, 21 do 27 o samostalnim zanimanjima, uslovima, stopi, minimumu, rokovima i opozivu statusa malog preduzetnika.
